Afstand: 17 km  /  Duur: ± 180 minuten

Deze wandeling verbindt Waalre en Valkenswaard, die tot 1795 één bestuur vormden. Vanaf de Oude Willibrorduskerk lopen we via het Loon en de Loondermolen naar Valkenswaard. Vandaar volgen we de oude route naar de Achelse Kluis. De brouwerij en de vernieuwde brasserie blazen deze historische abdijsite vanaf 2023 nieuw leven in.

route

1 > Waalre - de Oude Willibrorduskerk
2 > Buurtschap Loon
3 > Kasteel  en Loondermolen
4 > Kerkhof en de oude kerk van Valkenswaard
5 > Valkenswaard-centrum
6 > Maastrichterweg
7 > De Kluizerdijk
8 > De Tongelreep
9 > De geschiedenis van De Achelse Kluis
10 > De geschiedenis van de Abdij

1 > waalre - de oude (ouw) willibrorduskerk

Vermoedelijk werd hier op 26 mei 712 een houten Mariakerk ingewijd door Willibrord.
Hij bracht het christendom in deze streek. Na zijn dood kwam de kerk aan de abdij van Echternach.Het oudste tufsteen is van de 12e eeuw. Rond 1425 kwam er een priesterkoor.
Omstreeks 1470 werd het romaanse schip gotisch verhoogd. Vanwege Staats-Brabant van 1648 tot 1798 moesten de katholieken uitwijken naar een schuurkerk aan de Bolksheuvel.
In de 19e eeuw konden zij terugkeren. Tussen 1854 en 1859 werd de kerk neogotisch.
Bij de restauratie van 1941-1942 bracht architect Hendrik Valk de middeleeuwse eenvoud terug. Dertien eeuwen geschiedenis hier in Waalre, ..in tufsteen.

Architect Hendrik Valk liet in Waalre meerdere rijksmonumenten na, waaronder het gemeentehuis en het woonhuis van schrijver Antoon Coolen, die hier vanaf 1938 woonde en naast de Oude Willibrorduskerk ligt begraven.

Na de oorlog werd de kerk provinciaal herdenkingsmonument voor de Brabantse gesneuvelden. De beiaard werd in 1950 geschonken door de Brabantse industrie. Via een oud kerkepad lopen we langs Den Hulst en het Loon naar het deels bewaard gebleven kasteel van Waalre.

Route: We volgen het kerkpad aan de hand van de bewegwijzering tot aan het buurtschap Loon.

2 > buurtschap loon

Deze buurtschap geeft een idee van hoe aan het einde van de 18e en in de loop 19e eeuw deze agrarische omgeving eruit zag. Samen met het nabijgelegen Timmereind is het nu een beschermd dorpsgezicht. Drie van de aanliggende langgevelboerderijen zijn Rijksmonument.

Route: We  volgen het wandelpad in zuidelijke richting Loonderhoeve aan de Dommelseweg. 

3 > kasteel en loondermolen

Vanaf de 13e eeuw vormden Waalre, Valkenswaard en Aalst één heerlijkheid, met het bestuurlijk centrum bij de Loonderhoeve. Aalst werd in 1721 afgescheiden; in 1794 kwam ook een einde aan de eenheid van Waalre en Valkenswaard. De kasteelboerderij aan de overzijde bevat nog sporen van het vroegere kasteel.

Route: We vervolgen onze wandeling in zuidelijke richting langs het wandelpad van de boerderij en volgen dit tot aan het buurtschap ‘het Gegraaf’. We komen uit bij de Weegbree en gaan dan naar links naar de Nieuwe Waalreseweg. We gaan naar rechts, vervolgens steken we de Tienendreef over en komen bij het kruispunt bij de Kardinaal de Jongstraat. Hier gaan we linksaf en zien aan de linkerzijde het oude kerkhof. 

4 > kerkhof en de oude kerk van valkenswaard

De geschiedenis van deze begraafplaats gaat terug tot 1500, toen hier de middeleeuwse kerk van Valkenswaard werd gebouwd. De kerk stond bij de Rosheuvel aan de Kerkwech die naar Geenhoven (Ghinhoeven) voerde. Nadat in 1860 op de Markt de nieuwe St. Nicolaaskerk in gebruik is genomen, werd de kerk gesloopt maar het kerkhof bleef bestaan.  

Route: We gaan door tot aan de Waalreseweg en gaan rechtsaf richting centrum.

5 > valkenswaard

De geschiedenis van Valkenswaard is dus nauw verbonden met die van Waalre. Eeuwenlang vormden beide dorpen één heerlijkheid. Hun gezamenlijke geschiedenis gaat terug tot de tijd van Willibrordus, die rond 700 het christendom in deze streek verspreidde. In 740 schonk de Frankische familie Angilbadi hem land tussen Tongelreep en Dommel.

In een oude akte staat: “Angilbaldus gaf mij het dorp Wadradoch (Waalre) in Taxandrië, aan de rivier de Dommel.” Daarmee werd de basis gelegd voor het latere Waalre en Valkenswaard.

De heilige Willibrordus sleet zijn laatste jaren in de Benedictijner abdij te Echternach. In 726 vermaakte hij al zijn eigendommen aan deze abdij. Herhaaldelijk – tot na 1800 – treedt deze abdij nog op bij grondverkoop. In 1326 wordt Valkenswaard voor het eerst genoemd als Weedert, later Weert (tot 1670), Weert op den Driesch (1670-1700), en daarna Valckenswaerd. De naam Valckenswaerd komt zeker van de valkenvangst.

Route: We steken de Markt over en wandelen richting de Sint Nicolaaskerk.

6 > de maastrichterweg

De bouw van de Sint Nicolaaskerk begon in 1860. Met de komst van de steenweg tussen Den Bosch en Luik (Maastrichterweg) begin 1800, verschoof het centrum van Valkenswaard naar de huidige markt. De kerk, ontworpen door de Duitse architect Carl Weber (1820-1908), had een merkwaardig torentje. Daarom werd in 1929 Jan Stuyt (1868-1934), een bekende Nederlandse kerkenbouwer, gevraagd een nieuwe toren te ontwerpen. Stuyts architectuur combineert Romaanse en Byzantijnse stijlen, waardoor deze kerk afwijkt van de gebruikelijke Kempische kerkenbouw.

Route: We vervolgen de route via de Maastrichterweg (het aangegeven routepad) een behoorlijk stuk tot aan de Zuidelijke Randweg. Hier steken we over, vervolgen een klein stukje Maastrichterweg en gaan dan links richting de Kluizerdijk.

7 > de kluizerdijk

Dit is de oude verbindingswewg tussen de Kluis en Valkenswaard. Het voert de tocht door een agrarisch landschap in de beekdalen van het riviertje de Tongelreep.

8 > de tongelreep

De Tongelreep is een zijriviertje van de Dommel. Ze ontspringt bij Neerpelt, waar ze Warmbeek heet, en stroomt via Valkenswaard en Aalst naar Eindhoven. Onderweg passeert ze onder meer de Achelse Kluis, het Leenderbos, de visvijvers van Valkenhorst en de Genneper Parken.

De loop van het riviertje is door de eeuwen heen verschillende keren aangepast. Rond 1890 gebeurde dat bij het huidige Leenderbos voor de aanleg van visvijvers. Verder naar het zuiden kanaliseerden de monniken van de Achelse Kluis een deel van de beek.

De gronden van de Achelse kluis in het dal van de Tongelreep zijn in 1989 verkocht aan Staatsbosbeheer. De natuurlijke toestanden zijn hersteld en ook de beemden van de Warnbeek worden in een meer natuurlijke staat gebracht. 

9 > de geschiedenis van de achelse kluis (I)

De Sint-Benedictusabdij van Achel, is een cisterciënzerabdij, half op Belgisch en half op Nederlands grondgebied; het Belgische gedeelte ligt in de gemeente Hamont-Achel, het Nederlandse in de gemeente Valkenswaard. Officieel heet de abdij Onze-Lieve-Vrouw-van-La-Trappe-van-de-Heilige-Benedictus.

10 > de geschiedenis van de abdij (II)

Vanaf 1656 stond in het land van Achel het Weerderhuis, een grenskerk waar Nederlandse katholieken de mis konden bijwonen. In 1686 stichtte Petrus van Eijnatten hier een kleine kluizenaarsgemeenschap. Daarmee begon de religieuze traditie van De Achelse Kluis, die alleen tijdens de Franse Revolutie werd onderbroken. 

De trappisten monniken van De Achelse Kluis leefden eeuwenlang van landbouw, veeteelt en eigen ambachten. Er waren onder meer een bakkerij, een kaasmakerij en een werkplaats.

Na de verkoop van de landbouwgronden in 1989 bleven vooral het kruidenierswinkeltje van broeder Martinus, de brasserie en de brouwerij belangrijk. In 2020 vertrokken de laatste monniken en verloor Achel zijn trappisten status. Onder een nieuwe eigenaar werd de bierproductie voortgezet. Merkwaardig toch, ook een nieuw type broeder doet zijn intrede.